توافق پیش‌نویس بریتانیا و اتحادیه اروپا؛ چه تغییری برای ایرلند شمالی دارد؟
بریتانیا و اتحادیه اروپا به پیش‌نویس توافقی درباره محصولات غذایی و گیاهی رسیده‌اند که در صورت تصویب، بخش بزرگی از کنترل‌های مرز دریای ایرلند را برمی‌دارد، اما بخش گمرکی این مرز همچنان پابرجا می‌ماند.
بریتانیا (UK) و اتحادیه اروپا (EU) به یک پیش‌نویس توافق درباره محصولات غذایی و گیاهی رسیده‌اند که احتمالاً تأثیر قابل توجهی بر ایرلند شمالی (Northern Ireland) و مرز دریای ایرلند پس از برگزیت خواهد داشت.
اگر این توافق تصویب شود، صادرکنندگان مستقر در بریتانیای کبیر (Great Britain) می‌توانند سود ببرند، چون هزینه‌های اضافی و کاغذبازی آن‌ها برای فروش کالا به کشورهای اتحادیه اروپا و ایرلند شمالی کاهش می‌یابد. همچنین بسیاری از بازرسی‌های کالا میان بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی که پس از برگزیت ایجاد شده‌اند، حذف خواهند شد.
با این حال، این توافق همه تشریفات اداری پس از برگزیت را از میان نمی‌برد، زیرا ایرلند شمالی همچنان تنها بخشی از بریتانیا خواهد بود که باید از قوانین گمرکی اتحادیه اروپا پیروی کند.
منتقدان چه می‌گویند
منتقدان می‌گویند بریتانیا در ازای سهل‌گیری در مقررات تجاری میان بریتانیای کبیر و اتحادیه اروپا، متعهد می‌شود استانداردهای کالای این اتحادیه را بپذیرد، بی‌آنکه در تعیین آن استانداردها نقشی داشته باشد. برخی رهبران اتحادیه‌گرا نیز به ادامه رفتار متفاوت با ایرلند شمالی نسبت به سایر بخش‌های بریتانیا اعتراض دارند.
مرز دریای ایرلند چیست؟
اصطلاح «مرز دریای ایرلند» به کنترل‌ها و بازرسی‌های کالاهایی گفته می‌شود که از بقیه بریتانیا وارد ایرلند شمالی می‌شوند. این مرز در نتیجه توافق اولیه برگزیت در سال ۲۰۱۹ شکل گرفت و در سال ۲۰۲۳ با نام چارچوب ویندزور (Windsor Framework) بازنگری شد.
بر اساس این چارچوب، برای باز ماندن مرز میان ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند (Republic of Ireland)، ایرلند شمالی بسیاری از قوانین اتحادیه اروپا درباره مقررات کالا را اجرا می‌کند. در نتیجه، کالاهای ارسالی از بقیه بریتانیا به ایرلند شمالی با کاغذبازی و محدودیت‌های دیگری روبه‌رو هستند و محصولات غذایی و گیاهی بیشترین بوروکراسی را دارند.
حزب اتحادیه‌گرای دموکرات (DUP) در اعتراض به مرز دریای ایرلند، بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ مانع از فعالیت دولت قدرت‌مشترک ایرلند شمالی شد.
این توافق چه تغییری می‌دهد؟
توافق‌های کشاورزی و غذایی اتحادیه اروپا با کشورهای دیگر معمولاً در دو دسته قرار می‌گیرند: نوع نیوزیلندی و نوع سوئیسی. در توافق با نیوزیلند، طرفین استانداردهای غذایی یکدیگر را به رسمیت می‌شناسند و تعداد بازرسی‌ها کاهش می‌یابد، اما نیوزیلند همچنان استانداردهای خودش را تعیین می‌کند و بخشی از کالاها هنگام ورود به اتحادیه اروپا بازرسی می‌شوند.
در مقابل، میان سوئیس و اتحادیه اروپا هیچ کنترل نظارتی مرزی برای تجارت محصولات کشاورزی و غذایی وجود ندارد، اما سوئیس تقریباً بی‌چون‌وچرا از قوانین اتحادیه پیروی می‌کند و در تدوین آن‌ها نقش چندانی ندارد. این کشور موظف است قوانینش را با تغییرات قانون‌گذاری اتحادیه اروپا همسو کند و نظارت دیوان دادگستری اروپا را بپذیرد.
توافقی که بریتانیا و اتحادیه اروپا اکنون در آستانه نهایی کردن آن هستند، از نوع سوئیسی است. اگر این توافق اجرا شود، کنترل‌های مرز دریای ایرلند بر محصولات غذایی بریتانیای کبیر که وارد ایرلند شمالی می‌شوند، عملاً پایان می‌یابد. پست‌های کنترل مرزی ساخته‌شده در بندرهای ایرلند شمالی تا حد زیادی بی‌استفاده می‌شوند، هرچند بازرسی‌های پیش از برگزیت برای دام زنده ادامه می‌یابد. برچسب‌های «Not for EU» روی محصولات غذایی بریتانیای کبیر که در ایرلند شمالی فروخته می‌شوند نیز دیگر لازم نخواهند بود.
مرزهایی که باقی می‌مانند
مرز دریای ایرلند در واقع دو مرز است؛ یکی به استانداردهای کالا مربوط می‌شود و تضمین می‌کند کالاها به‌طور قانونی قابل فروش باشند، و دیگری به امور گمرکی مربوط است و پرداخت تعرفه‌های درست را بررسی می‌کند.
توافق کشاورزی و غذایی تا حد زیادی مرز استانداردها را برمی‌دارد، اما مرز گمرکی را دست‌نخورده باقی می‌گذارد. بنابراین تاجران بریتانیای کبیر همچنان باید برای کالاهای ارسالی به ایرلند شمالی اظهارنامه گمرکی ارائه دهند و در صورت نادرست بودن مدارک، احتمال تأخیر در ارسال کالا وجود دارد.
واکنش‌ها
جان مک‌کلنهان (John McClenaghan)، رئیس اتحادیه کشاورزان اولستر (UFU)، با احتیاط از توافق پیش‌نویس استقبال کرد. او گفت هنوز به جزئیات بیشتر نیاز است، اما کلیت توافق مثبت به نظر می‌رسد، زیرا اتحادیه سال‌هاست بوروکراسی و کاغذبازی بیشتری را که هزینه صنعت کشاورزی را بالا برده، نقد کرده است.
رابین مرسر (Robin Mercer) که زنجیره مرکز باغبانی Hillmount را در شهرستان‌های آنتریم (Antrim) و داون (Down) اداره می‌کند، این توافق را خبری فوق‌العاده خواند. او گفت اگر کاغذبازی‌ها برداشته شود، باغبانان و تأمین‌کنندگان گیاه بسیار خوشحال خواهند شد، زیرا دوباره می‌توانند گل رز، درختچه و انواع گیاهان موردنظرشان را بدون تشریفات اضافی وارد کنند. گفتنی است که مرکز باغبانی‌ها و واردکنندگان گیاه در ایرلند شمالی در سال‌های اخیر به‌شدت از محدودیت‌های پس از برگزیت آسیب دیده‌اند.
گاوین رابینسون (Gavin Robinson)، رهبر DUP، گفت دولت بریتانیا در حال مذاکره بر سر توافقی است که نتیجه همه‌پرسی برگزیت را نادیده می‌گیرد تا از اتحادیه اروپا پیروی کند. او پرسید اگر دولت حاضر است همه‌پرسی ۲۰۱۶ را نادیده بگیرد و در بسیاری از حوزه‌ها با اتحادیه اروپا همسو شود، چرا ایرلند شمالی را از بقیه بریتانیا جدا نگه می‌دارد. او این جداسازی را توهین به قانون اساسی خواند.
جیم آلیستر (Jim Allister)، رهبر جنبش اتحادیه‌گرای سنتی (TUV)، گفت بریتانیا باید حاکمیت بر تجارت غذا و گیاهان در ایرلند شمالی را پس می‌گرفت، اما این کار را نکرد. او افزود این توافق ایرلند شمالی را از اتحادیه گمرکی خارج نمی‌کند و به گفته او، همین اتحادیه است که بریتانیای کبیر را یک «کشور خارجی» تعریف می‌کند و در نتیجه اظهارنامه‌های گمرکی و کاغذبازی‌ها باقی می‌مانند. آلیستر همچنین گفت بریتانیا به عنوان پذیرنده قوانین، سهم قابل توجهی به اتحادیه اروپا پرداخت خواهد کرد.